Yetişkinlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu
DEHB sadece çocuklarda değil yetişkinlerde de görülen bir bozukluktur. Her ne kadar sıklığı %4-5 olarak tahmin edilse de, çok az bir kısmı tanı veya tedavi almaktadır.
DEHB olan her yetişkinin çocukken de DEHB belirtileri vardır. Bazıları tanı ve tedavi almış olabilir, bazıları ise yaşamlarının ileriki yıllarında bu tanıyı alırlar.
Erişkin DEHB kadın ve erkeklerde eşit oranda görülmektedir.
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, kendi içinde alt kategorilere ayrılmaktadır. Yalnızca dikkat eksikliği ile seyreden, yalnızca hiperaktivite ve dürtüsellik ile görülen ve son olarak hem dikkat eksikliği hem de hiperaktivite ve dürtüselliğin görüldüğü üç grupta sınıflandırıldığını söylemek mümkündür.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Türleri ve Belirtileri Nelerdir?
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun alt türlerini ve en belirgin belirtilerini maddeler halinde aşağıda görebilirsiniz.
Dikkat Eksikliği Tipi Belirtileri
Dikkat Eksikliği Tipi, yalnızca dikkat eksikliğine dair belirtilerini taşımaktadır, dürtüsellik ve hiperaktiviteye dair belirtiler göstermemektedir. Dikkat eksikliği belirtileri aşağıda sıralanmıştır:
- Dikkati ihtiyaç duyulan konuya odaklamakta veya yönlendirmede zorluk çekmek
- Dikkati dağınıklığı ve dikkati sürdürmekte zorluk
- Bellek/Hafıza problemleri (Unutkanlık) yaşamak
- Uzun süre aynı görevi yerine getirme konusunda sıkıntı yaşamak
- Doğrudan kendisiyle konuşulduğunda bile konuşan kişiye odaklanmakta zorlanmak
- Yönergeleri takip etmekte zorlanmak
- Tekrarlayan hatalar yapmak
- Organizasyon yapılması gereken görevlerde performans düşüklüğü sergilemek
Hiperaktivite ve Dürtüsellik Tipi Belirtileri
Hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri belirgindir ama dikkat eksikliği görülmez. Bu tipe sahip kişilerde dikkat problemleri görülmese de hala verilen görevler üzerinde yoğunlaşmak ile ilgili sorunlar yaşamaktadırlar. Aşağıda hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri sıralanmıştır:
Yüksek motor aktivite düzeyine sahip olmak (Hareketlilik)
- Çok konuşmak ve/veya söz kesmek
- Sıranın kendisine gelmesini beklemekte zorlanmak
- Ders esnasında veya oturması beklenen diğer durumlarda ayağa kalkmak
- Birisi sorusunu bitirmeden cevap vermek
- Kendi kendine vakit geçirmekte zorlanmak
- Otururken sıklıkla ellerini, ayaklarını oynatmak ve kıpır kıpır olmak
- Sıklıkla başkalarının eylemlerini bölmek
Kombine Tip Belirtileri
Hem dikkat eksikliği ve odaklanma sorunları hem de hiperaktif ve dürtüsel davranışlar görülmektedir. Yukarıdaki belirtileri deneyimliyorsanız, baş etmekte zorlanıyorsanız ve günlük hayatınızı çok fazla etkiliyor ise bir uzmandan destek alabilirsiniz.
Yetişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite (DEHB) Bozukluğu Nedir?
Herhangi bir şey üzerinde dikkat toparlayamama ve bir plan üzerinden hareket edememe ve bunlara bağlı olarak özgüven eksikliği ile yetersiz hissetme gibi hisler oluşmasına sebep olan hastalığa erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu denmektedir. Nöropsikiyatrik bir bozukluk olan DEHB, genellikle çocukluk çağında başlayıp kişinin tüm hayatına etki edebilmektedir.
Erişkin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Belirtileri
Erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan kişilerde aşağıdaki belirtiler görülür.
- Normal hayatında dahi detaylara dikkat etmekte zorlanır ve hata yapar
- Bir şeye odaklandığında dikkatini o odağa vermekte zorluk ve sıkıntı yaşar
- Bir konudan bahsedildiğinde o konuyu dinlemiyor ve ilgilenemiyor
- İş yerinde verilen bir görevi sürdürmekte ve o görevi izlemede güçlük çeker çoğunlukla başarısızlığa uğrar.
- Özel hayatında ve iş hayatında organizasyon yapmakta zorlanır.
- Özel hayatında ve iş hayatında odaklanması ve yoğun düşünmesi gereken işlerden sürekli kaçma halindedir.
- Bir yere koyduğu eşyayı bulmakta zorlanır ve çoğu zaman kaybeder.
- Bir konuya odaklanmaya çalışırken çok hızlı bir şekilde dikkati dağılır.
- Rutininde olan işleri aksatır ve unutur.
Bunların haricinde yetişkin DEHB’ne sahip kişiler, çok sık fikir değiştirir ve anlık olarak bulunduğu durumla bağlantısız bir şekilde aniden mutlu ya da mutsuz olabilir hatta verdiği kararlardan da aniden vazgeçebilmektedir. Örneğin kişi başladığı işi bitirmeden başka bir işe yönelebilmekte. Bunlar da en belirgin özelliklerindendir.
Yetişkin Tipi Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğuna Eşlik Eden Problemler
Yetişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunda çocukluk döneminden farklı olarak başka şikayetlerin eşlik etmesi söz konusu olabilir. Ayrıca, eşlik eden şikayetler sebebiyle bireylerin problemlerinin tanınması ve bu konuda yardım alma süreçleri sekteye uğrayabilmektedir. Araştırmalara göre depresyon, bipolar bozukluk, yaygın anksiyete bozukluğu, travma sonrası stres bozukluğu ve öğrenme güçlükleri Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğuna eşlik eden problemlerin başında gelmektedir.
Yetişkinlerde Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Testleri
Yetişkinlerde Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunu gözlemlemek ve bireylerin kendilerinde rahatsız oldukları konularda geribildirimde bulunmaları dışında yaşadıkları problemleri tespit etmek için Psikolojik Testler değerlendirme aracı olarak kullanılmaktadır.
Psikolojik testler, istatistiksel olarak çeşitli araştırmalardan geçmiş değerlendirme araçları oldukları için güvenilir ve geçerli bilgiler sunmaktadır. Ayrıca, zamandan tasarruf etmeyi sağlamakla birlikte eşlik eden belirtileri gözden kaçırmayı, gözden kaçırmanın sebebiyet vereceği olumsuz durumları ve bireylerin yardım alma konusunda gecikme ihtimalini ortadan kaldırmaktadır.
Yukarıda belirttiğimiz bilgilere dayanarak, klinik gözlem ve görüşme ile bireyin şikayetlerinin, tıbbi ve psikolojik rahatsızlık geçmişinin ve aile öyküsünün alınmasının ardından testlere başvurarak güvenilir ve geçerli bir bilgi edinmek faydalı olabilir.
Yetişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunu Nasıl Tedavi edilir?
Araştırmalara göre, Yetişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, çocuklarda olduğu gibi farmakolojik yani ilaç tedavisine ek olarak psikolojik yardım almayı da içeren şekilde yapılandırıldığı zaman daha faydalı olmaktadır. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve Diyalektik Davranış Terapisi, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu deneyimleyen bireylere uygun olarak yapılandırılırsa faydalı olan terapiler arasında gösterilmiştir.
Bu terapiler, online psikologlarca online terapi olarak da verilmektedir. Bunlara ek olarak, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu deneyimleyen yetişkinlere bozukluğun doğası ve kendi kendine baş etme yöntemleri ile ilgili psikoeğitim verilebilir, bireyler destek gruplarına ve toplumsal kaynaklara yönlendirilebilir ve DEHB sayesinde bozulan organizasyon gibi davranışlarını geliştirmek ve uyku yönetimi veya öfke kontrolü gibi hayatlarını kolaylaştırıcı düzenlemelere teşvik etmek önerilebilir.
